Psychologia biznesu – geneza i rozwój

Ostatnie lata odznaczyły bardzo dynamiczny rozwój psychologii biznesu, jednak u początków tej dziedziny niewiele na to wskazywało. Owszem, dostrzegano zależność pomiędzy zachowaniami konsumenckimi a kreowaniem kampanii marketingowych, ale nie posiadano świadomości, że ma to aż takie – skądinąd fundamentalne – znaczenie. Dopiero więc w dwudziestym pierwszym wieku zaczęto kłaść nacisk na wprowadzanie psychologii biznesu do firm chcących polepszyć komunikację pomiędzy swoimi pracownikami, zwiększyć ich motywację do wykonywania poszczególnych zadań, dokonywać lepszej selekcji spośród potencjalnych kandydatów na stanowiska itd.

W Polsce psychologia biznesu wykładana jest np. na Wyższej Szkole Bankowej w Toruniu (są to studia magisterskie) lub SWPS w Warszawie. Wciąż jednak czekamy na prawdziwy rozwój pod tym względem, który nastąpi najprawdopodobniej za kilka lat, kiedy obecni studenci zasilą szeregi kadry naukowej. Taka sama sytuacja miała zresztą miejsce w krajach zagranicznych, gdzie dziś psychologia biznesowa jest standardem.

Psychologia biznesu z perspektywy historii

Trudno mówić o historii psychologii biznesu, ponieważ jest ona bardzo krótka. Pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą dopiero z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy bowiem Herbert Simon otrzymał nagrodę Nobla m. in. za nowoczesne ujęcie psychologii organizacji (mającej ogromne znaczenie w psychologii biznesu). Potem pojawiały się kolejne nazwiska i kolejne odkrycia – z Danielem Kahnemanem na czele, który również otrzymał nagrodę Nobla, tym razem za badanie mechanizmów związanych z dokonywaniem wyborów. W Polsce również dyscyplina ta nie ma zbyt bogatej historii – jej pionierem na naszych ziemiach był prof. Zaleśkiewicz, badający powiązania psychologii biznesu i psychologii ekonomicznej.

To, że psychologia biznesu nie jest dyscypliną starą, posiadającą naukową tradycję i mającą profesorów z wieloletnim stażem, nie oznacza jednak, że jest to dyscyplina nieprzydatna. Wręcz przeciwnie, jej nowość stanowi o jej świeżości, przekładającej się na wykorzystywanie najnowszych mechanizmów, badań i odkryć – niezwykle praktycznych i potrzebnych.

Psychologia biznesu a kreowanie wizerunku firmy

Psycholog biznesu to ktoś, kto poprawi wizerunek naszej firmy. Wie on bowiem, czego oczekują od nas klienci, na co zwracają szczególną uwagę w danym okresie, co ich zraża, a co pociąga. Ba, psycholog biznesu potrafi to wszystko wykorzystać na naszą korzyść, dlatego – jeżeli zależy nam na wizerunku naszej firmy w oczach klientów – powinniśmy podjąć z kimś takim współpracę.

Psychologia biznesu to właściwie nieodzowny element nowoczesnego marketingu w krajach zachodnich. Psychologia reklamy, metodologia marketingowa, relacja pomiędzy bodźcem zmysłowym a jego odbiorem przez konsumenta i potencjalnego klienta – wszystko to stanowi przedmiot badań tej dyscypliny i jest przez nią wykorzystywane. Sięgając więc po usługi psychologów biznesowych, możemy wybić naszą firmę na poziom międzynarodowy, i to nawet, jeżeli w przeszłości borykaliśmy się z jakimiś wizerunkowymi wpadkami. Te bowiem – właśnie w oparciu o nowoczesne metody z zakresu psychologii biznesu – można bardzo szybko odrobić, a nawet obrócić na naszą korzyść.

Psychologia biznesu jako kierunek na studiach

Chociaż wiele polskich uczelni wciąż nie może przekonać się do psychologii biznesu, absolwenci szkół średnich mają coraz więcej możliwości w zakresie studiowania tego kierunku. Dzięki temu każdy, kto chciałby poznać tajniki nowoczesnego zarządzania, metod marketingowych, które bazują na najgłębszych motywach drzemiących w człowieku, lub chociażby tajniki rozwiązywania konfliktów w różnych grupach zawodowych, może to zrobić właśnie dzięki studiowaniu psychologii biznesu.

Psychologia biznesu w Polsce – choć nie tak rozwinięta, jak na uczelniach zagranicznych – może być studiowana na kilku specjalizacjach. I tak np. studenci tego kierunku mogą kształcić się na specjalizacji doradztwa zawodowego, na specjalizacji zarządzania czy na specjalizacji marketingowej. Każda z nich ma inne przedmioty (jak tranzycje zawodowe na specjalizacji doradztwa) i przygotowuje do wykonywania różnych zawodów. Miejmy tylko nadzieje, że polskie uczelnie dalej będą inspirować się zagraniczną konkurencją i że – wraz z ową różnorodnością – poprawi się również wyższy poziom naszej kadry naukowej.

Psychologia biznesu, czyli o zarządzaniu nowoczesnym

Niektórzy, widząc wzmianki o psychologii biznesu, utożsamiają ją z psychologią klasyczną. Otóż nie – ta gałąź psychologii powinna być zakwalifikowana raczej do zarządzania i administracji, ponieważ – poza przedmiotami typowymi dla psychologii klasycznej (chociaż ze znacznym wyłączeniem przedmiotów dotyczących psychologii zdrowia, psychiatrii i im podobnych) – obejmuje ona również przedmioty poświęcone zasadom organizacji w firmie, rozwojowi kariery poszczególnych pracowników, innowacyjnym metodom reklamowym, finansom czy ryzyku inwestycji.

Psychologia biznesu kształci raczej nowoczesnych menadżerów, a nie psychologów jako takich. Psycholog biznesu to ktoś, kto kieruje ludźmi, kto wykorzystuje mechanizmy psychologiczne do rozwoju polskiej gospodarki, wreszcie to ktoś, kto potrafi przewidzieć ryzyko podczas grania na giełdzie. Nie jest to natomiast ktoś, kto siedzi w gabinecie i próbuje rozwiązać problemy innych (chociaż zdarza się tak np., gdy jakaś firma boryka się z drastycznym spadkiem motywacji do pracy).

Psychologia biznesu a rozwój społeczeństwa

Nowoczesne odkrycia psychologiczne dają wiele możliwości, z których nie sposób było korzystać w przeszłości. Dzięki temu nie jest to dyscyplina wpływająca wyłącznie na rozwój przedsiębiorstw, ale także na całe społeczeństwo. Dość zresztą powiedzieć, że wiedza przekazywana na tym kierunku nie sprowadza się wyłącznie do marketingu, właściwego przedstawiania produktów konsumentom czy wsparcia procesów zatrudniania pracowników, ale ponadto uczy ona obrony przed zamierzonymi manipulacjami, nieuczciwym wykorzystaniem mechanizmów psychologicznych i ogólnie – czyni człowieka o wiele bardziej świadomym.

Podstawą psychologii biznesu są oczywiście prawidłowości rządzące zachowaniami konsumenta i pracownika. Stąd też – zamiast psychologii klinicznej, obecnej na kierunkach związanych z psychologią klasyczną – psychologia biznesu uczy o sile marketingu, o aktualnych kierunkach, w których ów marketing zmierza, o nowoczesnych narzędziach, które można do niego wykorzystać. Do tego mamy jednak przedmioty z zakresu funkcjonowania w społeczeństwie i perswazji, a więc rozwijające nas osobiście.

Psychologia biznesu w perspektywie najbliższych lat

Jaka przyszłość czeka psychologię biznesu? W końcu teraz wiele mówi się o korzyściach, które z niej wypływają, ale nie oznacza to przecież, że tak będzie zawsze. Konkurencja na rynku jest coraz większa, firmy stawiają coraz wyższe wymagania, istnieje ryzyko przesytu psychologów biznesu (tak jak kiedyś coachów) – czy więc naprawdę ten typ psychologii utrzyma się w naszym kraju tak, jak utrzymał się w krajach zagranicznych? Wielu specjalistów uważa, że tak, ponieważ, prędzej czy później, każda polska firma będzie musiała dostosować się do nowoczesnych standardów zarządzania, a tymi są właśnie standardy bazujące na nowoczesnej psychologii.

Psychologia biznesu będzie zawsze aktualna, ponieważ mechanizmy funkcjonujące w psychice człowieka nigdy nie ulegną zmianie. Skoro jest to więc dziedzina, która wykorzystuje te mechanizmy do poprawienia efektywności kampanii marketingowych, współpracy w zespole itd., to jest to też dziedzina zawsze potrzebna. Oczywiście mogą zmienić się metody, mogą zmienić się akcenty, ale podstawowe założenia zmianom raczej nie ulegną.

Psychologia biznesu jako kierunek wszechstronny

W przeciwieństwie do klasycznie rozumianego zarządzania, psychologia stosowana w biznesie daje o wiele większe możliwości pracy. Psycholog biznesu może być bowiem zatrudniony w agencji marketingowej jako twórca kampanii reklamowych, może być doradcą wizerunkowym w biurze poselskim, może być też organizatorem pracy w jakiejś firmie (np. na stanowisku menadżerskim). Wszystko to wymaga zrozumienia psychologicznych motywów człowieka, które wpływają na jego określone zachowanie, a więc wszystko to wymaga znajomości właśnie psychologii biznesu.

Zatrudniając psychologa biznesu do naszego przedsiębiorstwa, możemy liczyć na wiele korzyści. Przede wszystkim powinien zająć się on rozwojem naszych pracowników, i nie chodzi tu bynajmniej jedynie o rozwój mentalny. Współpraca z trenerami biznesowymi powinna bowiem przełożyć się także na rozwój kompetencji miękkich, niezbędny właściwie w każdym przedsiębiorstwie. Ponadto psychologia biznesu kształtuje relacje przydatne nie tylko do współpracy pracowników, ale także do mediacji czy negocjacji.

Psychologia biznesu – podstawy programowe

Absolwenci szkół średnich, którzy wybierają się na psychologię biznesu, muszą mieć świadomość, że w dużej mierze będzie to psychologia klasyczna. Owszem, na wydziałach psychologii biznesu nie kładzie się tak dużego nacisku na psychologię kliniczną, zastępując ją np. psychologią zarządzania, ale i tak wiele przedmiotów się pokrywa. Jeżeli więc ktokolwiek liczy, że na psychologii biznesu nie będzie miał klasycznych przedmiotów psychologicznych, powinien dwa razy się nad tym zastanowić.

O tym, że psychologia biznesu ma szeroki przekrój programowy, świadczą przedmioty, które wykłada się na tym kierunku. Wśród nich są jest np.: zarządzanie stresem, psychologia ekonomiczna, psychiatria, doradztwo zawodowe i wiele innych. To też pokazuje, że psycholog biznesu powinien być osobą wszechstronną, potrafiącą odnaleźć się w każdej sytuacji – od konfliktu w firmie, poprzez krach na giełdzie, a na dziale marketingu z pracownikami bez motywacji kończąc. Jeszcze raz więc: jeżeli ktokolwiek liczy, że bycie psychologiem biznesu jest proste, niech dwukrotnie przemyśli studia na tym kierunku.

Psychologia biznesu a korzyści osobiste

W kontekście psychologii biznesu mówi się zazwyczaj o korzyściach, jakie można odnieść dla firmy, dla własnego biznesu, dla swoich inwestycji giełdowych itd. Nie wolno jednak zapominać, że – choć jasno ukierunkowana na obszar biznesowy i marketingowy – jest to dyscyplina psychologiczna, a więc studiujący ją dotkną wielu obszarów z zakresu psychologii klasycznej. Dzięki temu zrozumieją oni np., dlaczego tak często są pod wpływem innych i temu wpływowi ulegają? Jak zdobyć zaufanie drugiej osoby? Jak wyczulić się na próby manipulacji względem własnej osoby? Oczywiście wszystkie te informacje można później wykorzystać w biznesie, jednak można je również, jak wspomnieliśmy, odnieść do swojego prywatnego życia.

Psychologia biznesu nie jest manipulacją, choć z takimi zarzutami można się spotkać. To raczej poznanie najgłębszych motywów determinujących postawy wewnętrzne człowieka i wykorzystanie ich w biznesie. Innymi słowy: to po prostu poznanie człowieka, i właśnie dlatego ma ona również zastosowanie personalne.